استهبان

نویسنده: یزدان صفایی

 

شهر استهبان؛ مرکز شهرستان استهبان ؛با پهنه ی حدود 10 کیلومتر؛ در ناحیه خاوری و مرکزی استان فارس قرار دارد. در 29 درجه و 7 دقیقه و 45 ثانیه پهنای شمالی و و 54 درجه و 2 دقیقه و 30 ثانیه خاوری نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد1. استهبان در مسیر راه شهرستان های فسا و نی ریز قرار دارد و فاصله اش تا مرکز شیراز 191 کیلومتر است.

نام استهبان

شهر استهبان از دیروز تا کنون به نامهای اصبهانات؛اصبهبذات؛اصطبهان؛اصطهبانات؛استنبات،سَوُنات و استهبان خوانده شده است.

این حوقل بغدادی در کتاب صوره الارض(367 ه.ق.)از این شهر به نامهای اصبهانات؛اصطهبان و اصطهبانات یاد کرده است2.

این بلخی در فارس نامه خود از این شهر به نام اصطهبان و اصطهبانان یاد کرده؛میگوید:
اصطهبان شهرکی است پر درخت و از هر نوع میوه باشد و آب فراوان دارد...و قلعه اصطهبانان هم قلعه ای عظیم استو حسنویه را است3.

پارل شواتس؛نویسنده کتاب جغرافیایی تاریخی فارس؛نام این شهر را استبُنات و سَونات نگاشته است4.

واژه استهبان از دو پاره استه به معنی انگور و بان به معنی نگاه دارند تشکیل شده است؛یعنی جایگاه انگور و یا انگورستان.

حاج میرزاحسن حسینی فسایی؛نویسنده کتاب فارس نامه ناصری از این ناحیه به نام اصطهبانات یاد کرده؛مینویسد:
در اصل استهبانات است و استه5؛انگور است و بان نگاه دارنده و فارسیان ت را در آخر کلمه در آورند تا افاده معنی جمع کند؛مانند گرمسیرات و بلوکات و الف در اول برای زینت است و بعد از استیلای عرب ؛س را به ص و ت را به ط مبدل نموده و برای بسیاری باغهای انگور دیمی و فاریابی در کوه و دشت این قصبه؛آن را به این نام گفتند که گویا مردم آن هم باغبان انگوری اند6.

جغرافیای استهبان

رودها:رود فصلی پیرمراد از نزدیکی شهر استهبان می گذرد و به دریاچه بختگان می ریزد.
کوهها: گردنه ایج در 3 کیلومتری خاور و گردنه خیر در 3 کیلومتری باختر این شهر قرار گرفته اند.

آب و هوا: دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است که بیش ترین گرما در آن 25 درجه و کم ترین درجه سرما 4 درجه زیر صفر است.
رستنی ها: جنگل های درخت بلوط؛ بادام کوهی و بنه؛ شهر را در بر گرفته و گیاهان دارویی و صنعتی و مرتع؛ پوشش گیاهی را شامل میشوند.


تاریخ استهبان

در 1311 خورشیدی تابع تبریز شد و در 1330 خورشیدی تابع فسا بود و سپس در اردیبهشت 1337 از فسا جدا شد و شهرستان نام گرفت.

جاذبه های گردشگری

1)مسجد جامع و چارتاقی ایچ ساسانی
بر فراز کوه قلات آبی؛ قلعه ای محکم از سنگ و گچ ساخته شده بود که اکنون ویرانه است و آن را قلعه  ایچ می نامند و در نزدیک آن پرستشگاهی ایوان مانند بود که محرابی به آن افزودند و به مسجد تبدیل کردند.

2)مسجد جامع تیموری:
تنها محرابی از سده 11(روزگار صفویه) همراه با گچ بری های ظریف و ریزه کاری دقیق در کنار شبستان آن جالب است.

3)مجموعه ییلاقی دهن آسیاب که در دامنه کوه های جنوبی استهبان قرار دارد.

4)شکوه مند ترین دیدنی شهر چنار بزرگ و بسیار کهن میدان شهر است با ارتفاع 47 متر و قطر 5/11 متر.

5)مسجد یزدیان و مقبره منسوب به محمد شیرین مغربی(809 ق) و آرامگاه شیخ علینقی اصطهباناتی

6)آبشار استهبان:
آبشار استهبان یکی از زیباترین آبشارهای منطقه است. این آبشار در سال 1335 خورشیدی به همت حقیقت بخشدار آن زمان استهبان و به معماری حاج حسین بنا (معمارپور) و سنگ تراشی حاج احمد علی دژ ساخته شده است. دارای شانزده پله می باشد که با ریزش مداوم آبی زلال و گوارا که از چشمه های کوههای استهبان جاری می شود.

7)آتشکده ساسانی غمپ
در 40 کیلومتری باختر استهبان و در مسیر جاده استهبان- شیراز، در حاشیه «خرمن کوه» منظرگاه بسیار زیبایی وجود دارد که به آن «غمپ آتشکده» می گویند. در واقع غمپ به تالاب بسیار زیبا و دلنشینی گفته می شود که آب زلال و گوارایی از چشمه های متعددی در خود می جوشد و استخر طبیعی مصفایی را پدید آورده است.

8)پیر آشکده PIR ASKADA

در نزدیکی روستای «رونیز سفلی» و با فاصله تقریبی یک فرسنگ از غمپ آتشکده، آرامگاهی وجود دارد که به « پیر آشکده» شهرت دارد. روایات گوناگونی وجود دارد مبنی براین که اینجا آرامگاهی است متعلق به پیری به نام «آشکار» عده ای دیگر معتقدند که متعلق به پیری است از بزرگان و خدمتگزاران آتشکده.

9)امام زاده پیرمراد

یکی از اماکن مقدس و متبرکه شهر استهبان امام زاده محمد بن علی ابراهیم بن موسی بن جعفر (ع) معروف به پیرمراد است. این امام زاده در باختر استهبان و به فاصله 1000 قدمی از مرکز شهر قرار دارد. براساس اطلاعات گذشتگان در ابتدا گنبد بسیار کوچک و گلی داشته است که در اثر بارندگی شدید پیاپی هفت روزه و راه افتادن رودخانه پیرمرداد آب از اطراف بقعه عبور می کرده ولی صدمه ای به قبر وارد نشده، اما در مسیر آن شن هایی جمع شده که گنبد آن به همت حاج میرزا بابا (1200-1282 هجری قمری) فرزند حاج آقا محمد فرزند آقا علی فرزند محمد علی بیگ ذوالقدر جهرمی از سلسله خواجه ها که در زمان سلطنت زندیه به حکومت بلوک اصطهبانات مصوب گردیده بود.مرمت و بازسازی و پس ازچند سال دوباره گنبد و ایوانی که تزیین به کاشی کاری بود ساخته شد.



استهبان در کتاب های تاریخی
نام استهبان نخستین بار در سده 4 قمری دیده شده است. جغرافیایی نویسانی چون ابن حوقل و مقدسی و حمد الله مستوفی و همچنین کتاب حدود العالم از این شهر یاد کرده اند.


پا نوشت ها:
)جعفری؛عباس/شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران/انتشارات گیتا شناسی/ص18
2)ابن حوقل/صوره الارض/ص 37 و 269
3)ابن بلخی/فارس نامه/ص 131 و 157
4) شواتس؛پاول/جغرافیایی تاریخی فارس/ص 142 و 143
5)در متن دسته انگور است
6)حسینی فسایی؛میرزاحسن/فارس نامه ناصری؛جلد دوم/ص 2155

بن مایه ها:
1)عبدالحسین سعیدیان/شناخت شهرهای ایران/انتشارات علم و زندگی
2)مژگان سبزیان و دیگران/کتاب جامع ایرانگردی
3)افشار سیستانی؛ایرج/پژوهش در نام شهرهای ایران
4)www.stahban.com

/ 30 نظر / 22 بازدید
نمایش نظرات قبلی
خانه پدر

ممنون از محبت شما و حضورپرمهرتان درخانه پدر[گل]

وطن بانو

آخه یه مطلب رو چند جا می نویسن؟!!![چشمک]

آریا

با سپاس فراوان آریا

مریم لقمان

درود و با سپاس شما رو لینک کردم سپاس بدرود تا زود

مهری حسینی

درود گرامی با غزلی به روزم قدم رنجه کنید. سپاس و یزدان پاک نگهدارت.[گل]

آرتمیس آریانژاد

درود مانند همیشه نوشتارت سرشار از دانستنی های بسیار بود پاینده ایران

نخجوانی

سلام دوست گرامی جالب بود مثل همیشه .... ممنون به امید موفقیت هر چه بیشتر شما سبز باشید

آرزو

سلام یزدان عزیز.. ایرانی جاودان.. سری به کلبه ی فقیرانه ی من می زنید؟؟!! لینکتون کردم, ممنون می شم لینکم کنید.. البته اگه دوست داشتید.