گذری بر بروجرد

نویسنده:یزدان صفایی

بروجرد خوش و خرم در شمال خاوری استان لرستان جا خوش کرده است در این شهر که گام بر میداری کوهسارهایی را میتوانی ببینی که هر کدام چون پشتیبانی؛سر به آسمان نهاده اند.

بروجرد و نامهای آن:

بروجرد با نامهای گوناگون در درازای تاریخ  خوانده شده است ؛بروجرد را با نامهای زیر خوانده اند:

اُرُجِرد-اُرُگِرد-اُرُذکَرد-اُروگِرد-الوکرد-بَرجود-بَردُجِرد-بَرگود-بَروجِرد-بُروجِرد-بروکرد-بَروگِرد-بکاگِرد-بوک گرد-پیروزگرد-پیروزه گِرد-

فُروجِرد-فُلوُگِرد-فیروزگرد-فیروزه جرد-فیروزه گرد-وَرجرد-وَردگرد-وَروجِرد-وَروگِرد-وِروگرد-وِلوگرد-ووریِ گرد-ویروگرد-یزدجرد-یزدگرد

در لری آن را بروگرد میخوانند و میان اهالی گفته میشود که پس از یورش تازیان و به شوند نداشتن واج  گ به ریخت امروزین در آمده است.در لهجه ی بروجردی این شهر را ووری یرد میخوانند در لهجه مردم این شهر واژگان زیادی هستند که واج گ در آنها به صورت ی خوانده میشود.آنچه  که نگارنده را به لهجه بروجردی این نام سوق میدهد مانندی آن به نام مکانی است که به گفته ی وندیداد جم خورشید چهر برای از سر گذراندن دیو سرما ساخت. ورکرد(ور جمکرد) نام جایی است که بدین منظور ساخته شده بود.بخش نخست این واژه(ور) به چم جا و مکان است و امروزه در عباراتی چون آن ور/دور و ور  به جای مانده است و بخش دوم (کرد) نیز به چم ساخته شده است که نام ورویرد نیز دقیقاً دارای همین دو بخش ولی با  لهجه ی بروجردی است.

البته برخی نیز پیشوند ووری را به ویرو شاهزاده اشکانی نسبت میدهند و دیدگاهشان را با وجود کوهی به نام ولاش مستحکم میدانند.

از داستانهایی که برای نام این شهر ذکر شده میتوان مورد زیر را ذکر کرد:
یزدگرد پادشاه ساسانی پس از شکست از اعراب به منطقه بروجرد گریخت و سپاهیانش در آن محل بر + او + گرد آمدند و بر این اساس ترتیب نام این محل بَروگرد شد.گویند بروجرد در هنگامه ی یورش تازیان از پایگاه های نظامی بوده است.

بنا بر یادداشت دهخدا این شهر دارای برنام(لقب) دارالسرور بوده است.

تاریخچه ی بروجرد:
بروجرد از شهرهای کهن ایران است.به گفته دکتر معین بروجرد دو هزار سال پیش ساخته شده و به گمان برخی که بنای این شهر را به منوچهر نسبت میدهند؛دیرنگی آن بیش از 4 هزار سال است.
برخی میگویند در زمان مادها به شوند داشتن زمینهای سرسبز یکی از مراتع سلطنتی به شمار میرفته و سالانه 12 هزار سر اسب در آن چرا میکرده اندو این کار تا زمان ساسانیان ادامه داشته و هم اکنون نیز نشانه هایی است که میگویند مقر میرآخوران بوده است.
بنای بروجرد را به ارد؛پادشاه اشکانی نسبت میدهند؛ زیرا ولوگرد یا وروگرد یا اردگرد به چم ساخته شده ی ارد است.
برکیارق سلجوقی(485-498 ه.ق) پسر ملکشاه سلجوقی سپاهیان ماد خود؛ترکان خاتون را در بروجرد شکست داد و در همین شهر نیز درگذشت.

آب و هوا و وضعیت جغرافیایی:

بروجرد دارای آب و هوایی سرد و کوهستانی است که در تابستانها هوای معتدلی دارد و در بهار بسیار خوش آب و هواست .
گرچه صفاهان بهشت روی زمین است   لیک نیرزد به یک بهار بروجرد(قا آنی)

این شهرستان از سه جهت بر کوهپایه های زاگرس واز جهت نیمروز(جنوب) در دشت سیلاخور قرار گرفته است.


این عکس در تاریخ 21 دی 1383 در تپه چقا ،در پارک بهشت گرفته شده است


جمعیت:
شهر بروجرد در سال ۱۳۸۵ جمعیتی برابر با ۲۲۷٬۵۴۷ نفر داشته است. از این میزان، ۱۱۴٫۸۸۴ نفر مرد و بقیه زن بوده اند که تعداد مردان و زنان تقریباً مساوی است. تعداد خانوارهای این شهر در همین سال ۵۹٫۴۳۱ خانواده بوده است.
جمعیت این شهر در سالهای ۱۳۶۵، ۱۳۷۰ و ۱۳۷۵ به ترتیب ۱۸۶، ۲۰۱ و ۲۱۷ هزار نفر بوده است.

گویش:
گویش مردم بروجرد هنوز آثاری از زبانهای باستانی ایرانی را همراه خود دارد هنوز بسیاری از کارواژه ها(فعل ها) با الف آغاز میشوند مانند اشنفتن(شنیدن) و اشکستن(شکستن) و هنوز واژه هایی در این خطه رایج هستند که آشکارا رنگی کهن دارند.در گویش بروجردی واژگان فراوانی از زبان پارس یافت میشوند که به صورت شکسته و خلاصه شده به کار میروند .
از میان شهرهای نزدیک به بروجرد شاید بتوان گفت نزدیک ترین لهجه را لهجه ملایری به بروجردی دارد.
گویش مردم بروجرد که با آن گفتگو میکنند گویشی میان لری و فارسی است که بروجردی نامیده میشود اما در روستاهای این شهرستان مانند شیخمیری گویش لری بر فارسی معیار میچربد گویشهای دیگری چون لکی و لری خرم آبادی در این ناحیه دیده میشود. برخی روستاهای جنوب شهر بروجرد در منطقه سیلاخور به گویشی صحبت می‌کنند که به گویش سیلاخوری معروف است.

ناموران:
از برجسته ترین ناموران بروجردی که دستی نیز بر ادب و فرهنگ داشته اند میتوان به بزرگانی چون غلامحسین زرینکوب و مهرداد اوستا و لوریس چکناوریان اشاره کرد.

دیدنی های طبیعی-گردشگری-تاریخی:

منظقه نمونه گردشگری دهکده ییلاقی و سراب ونایی(در 12 کیلومتری غرب بروجرد)
قعه ویلیان(ویلیو)
مقبره دو خواهران(در شمال بقعه امام زاده جعفر در میان گورستان کهنه شهر)
آب انبارهای بروجرد
تپه قلارُمیان(قلا در گویش محلی به چم قلعه؛در روستای رُمیان)
تپه گنجینه-مجموعه تپه باستانی خدابخشی-تپه شیرین چغا-تپه چغا ماندنی-تپه قرق-گلدشت-کوه گرین-تالاب پیشه دالان


تپه چغا



گلدشت

و آثار انسانی چون:
بازار-پل قله حاتم-موزه اسناد مشروطیت بروجرد(خانه افتخار الاسلام نبوی طباطبایی)-آرامگاه شاه زواریون بروجرد-مسجد جامع بروجرد -امامزاده جعفر بروجرد   

مسجد جامع بروجرد



در دوره سلجوقی ساخته شد و با شماره 228 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .بخش قدیمی این بناشبستان جنوبی و گنبد آن است که همانند چهارطاقهای زمان ساسانیان می باشد نقشه مسجد از نوع یک ایوانی است واز یک قسمت وسط به ابعاد10×10و دوقسمت طرفین به ابعاد20×10مترتشکیل شده است ارتفاع گنبد آن که در وسط بنا ایجادشده  تا کف مسجد نزدیک به20 متر است.
براساس کتیبه های موجود این مسجد در زمان شاهان صفوی ، در سالهای 1022 هجری 1023 هجری ، 1091 هجری و سرانجام در سال 1209 هجری تعمیرومرمت شده است مسجد دارای تزئینات آجری و کاشیکاری بوده است که در طول زمان و براثر عوامل طبیعی چون زلزله تخریب شده اند . مواد و مصالح آن از آجر ، کاشی ، ملات است .

امامزاده جعفر بروجرد   

 این بنای مذهبی وتاریخی در قسمت شرقی شهر بروجرد واقع شده است .ساختمان گنبد هرمی شکل این آرامگاه نمونه ای بسیار زیبا از هنر و معماری عهد سلجوقی می باشد. داخل حرم هشت ضلعی است ودروسط آن معجری از چوب و ورشوساخته شده است این معجر روی قبری که شش پله پایینتر از حرم است قرار دارد .طبقات بقعه غیر از مخروط انتهایی 18 طبقه است.
اندازه کلی زیر بنای مقبره 22*20 و ارتفاع آن 20 متر است سقف آن روپوش و نمای بیرونی آن هرمی شکل با مصالح آجر و کاشی و داخل بنا آینئه کاری است برروی درب کنده کاری شده آن آیاتی از قرآن کنده کاری شده است . این مقبره در سال 1208 به فرمان تقی خان حاکم آن زمان بروجرد تعمیر و مرمت  شده است .در محوطه این امامزاده پنجاه اصله درخت موجود است که دو اصله آن چنار و یکی از آنها 380 سال قدمت دارد . بنای مذکور مربوط به دوره سلجوقی (717هق) وبه شماره 1855 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .

زمین لرزه سال 1385:
در سال 1385 زمین لرزه ای در این شهر رخ داد که برخی آثار باستانی ضربه  هایی چند وارد کرد که در ادامه مدیر اداره‌ی میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان بروجرد از داشتن برنامه برای مرمت بناهایی چون مسجد امام (ره)، مسجد جامع و امامزاده جعفر، هم‌چنین خانه‌های قدیمی بروجرد خبر داد.
در زلزله‌ی سال 1385 بروجرد، در مجموع 25 بنای تاریخی شامل مسجد، امامزاده و بناهای بافت تاریخی ویران شدند.

هنر ورشو سازی:
ورشوسازی از هنرهای استان لرستان است که پیشینه ای 500 ساله دارد و در این استان بیش از همه در شهرستان بروجرد پیگیری میشود از استادان این هنر میتوان استاد میناگر، گلدوز، رئوفیان و بادآور را میتوان نام برد.
شوربختانه این هنر بنا بر شوندهایی چون کمبود بازار مصرف و تولید نشدن فلز آن در داخل در چند سال گذشته رو به افول بوده است.

 آبخوری ، سینی و فنجان ، سماور و ... از تولیدات متنوع ورشویی هستند که هم اکنون نیز در بروجرد عرضه میشوند
مسگری ، جاجیم بافی گلیم بافی ، صابون پزی  از دیگر صنایع بورجرد هستند.




بزرگترین سماور ذغالی در ایران- ساخته شده توسط استاد محمد بادآور


بروجرد در کتابهای تاریخی:
حدود العالم تالیف 372 ه. ق. بروجرد را شهری خرم و پرمیوه توصیف میکند. به نوشته یاقوت حموی در معجم البلدان (اوایل قرن 8 هجری) بروجرد با خضارات و خیرات و همچنین دارای نخلهای مرغوب و زعفران بسیار بوده است. همین جغرافی نویس اسلامی در کتاب المشترک رازان را کوی بزرگی در بروجرد یاد میکند. به نوشته ابن اثیر شهر دارای خندق بزرگی در اطراف بوده که اکنون میتوان آثار و علایمی از آن را مشاهده کرد. حمدالله مستوفی در سال 740 ه. ق. در نزهه القلوب از آبادی شهر یاد کرده و آن را دارای دو جامع عتیق و جدید دانسته است.


بن مایه:
1)کتاب جامع گردشگری/انتشارات کامل/رویه 12
2)پژوهش در نام شهرهای ایران/ایرج افشار سیستانی/رویه 169 تا 172
3)شناخت شهرهای ایران/عبدالحسین سعیدیان/رویه 206 تا 211
4)ویکی پدیا
5)www.zagrosonline.com
6)http://www.lorestanchto.ir
7)http://borujerdcity.blogspot.com/2005/01/blog-post.html


/ 11 نظر / 14 بازدید
نمایش نظرات قبلی
داریوش

با پروانه ی شما ، آن بخش را در آن جستار بر آورده هایم می افزایم

نعمت الله ترکانی

دوست عزیز آقای صفایی سلام! تحقیق شما قابل تحسین و قدر است. برای شما توانایی بیشتر درین راه آرزو میکنم. شاد موفق و سر افراز باشید.

خانه پدر

سلام گرامی نوشته ها و اشعارشما را خواندم بخصوص شعر کوروش خیلی عالی بود . [گل]

باران

سلام امدم دیدم وبلاگتون رو خیلی جالب کم نظیر بود از دستان 360 هستم [گل][دست]

نخجوانی

عالی بود عالی آفرین من بروجردی هستم و بعضی از این اطلاعات را نداشتم واقعا عالی بود بی نظیر امید وارم موفق باشی

باران

سلام يزدان جون چطوري؟ تو بوم و بر مارو تحويل نميگيري نگو داري وبلاگ مينويسي وبلاگ خيلي عاليه من همين چن دقيقه پيش تو بوم و بر خوندم از اين به بعد اسم منو تو ليست نظرات هميشه ميبيني بدرود

هومن

درود بر يزدان فرزانه و سپاس از اينهمه سختکوشی در راه سرفرازی ايران و ايرانی . در اينراه اسپندی که برگزيده اي خدای توانا و مهربان همواره پشت و پناهت باشد .

باران

بله منظورم همون دوستان 360 بود

فائقه

سلام عجب مطالب جالبی بودند عکسها هم خیلی خیلی زیبا بودند واقعا لذت بردم ممنون که خبرم کردید پاینده باشید

محمد حیدرزاده

درود با نوشتاری به نام «استوار گنجی ، نماد مقاومت ایران» بروز هستم. چشم به راه دیدارتان مایل به تبادل پیوند هستی؟