نگاهی به سمنان

نویسنده: یزدان صفایی


« شهر سمنان، مرکز شهرستان سمنان و استان سمنان، با پهنه ای حدود 60 کیلومتر مربع، در شمال باختری استان سمنان، در مسیر راه آسفالته ی تهران- مشهد، در 35 درجه و 34 دقیقه و 30 ثانیه پهنای شمالی و 53 درجه و 23 دقیقه و 45 ثانیه درازای خاوری نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد» (1)


نام شناسی

«استان سمنان پیش از تقسیمات کشوری جدید، ایالت قومس نامیده میشد، بارتولد بر این باور بود که ایالت قومس همان سرزمینی است که ایزیدور خاراکسی به نام "قومیسنه" از آن یاد کرده است.»(2)

درباره نام قومس، دیدگاه هایی بیان شده است که دذ زیر به برخی از آن ها اشاره میشود.

1)قومس نخست "کومه شه" بوده که به چم پناهگاهی است که از چوب و نی می سازند و کشاورزان برای نگاهبانی از کشت خود، و شکارچیان برای کمین کردن شکار در آن می نشینند. از آن جا که این منطقه، چشمه ها و زمینهای سرسبز، پهناور و پر از شکار داشته است، به دستور شاهان گذشته که به شکار علاقه داشته اند در نقاط گوناگون آن، پناهگاه هایی ساخته شده که هر یک را کومه شه میگفته اند که به شوند کاربرد زیاد به "کومش" دگرگون  شده و "قومس" عربی شده آن است.

2)قومس نخست "کوه مس" بوده، چون در آن کوه های مس زیاد است، از این رو این شهر را کوه مس خوانده اند که نخست به " کومس"  و سپس به قومس دگرگون شده است.

3)«چون این سرزمین، رودخانه های دائمی نداشته است و مردم مبادرت به ایجاد کاریز کرده اند، به همین جهت این ایالت کومش، یعنی چاه کن و مردم آن کومشی خوانده شده اند.»(3)

4)«بعضی نیز میگویند این شهر سمنون نامیده میشده و بر این باورند که این ناحیه به نام درویش تارک دنیایی به نام سمنون بنا شده و سمنون به مرور زمان، سمنان شده است.»(4)

5)«میگویند نام پیشین سمنان در گویش محلی، " سه مه نان" بوده است. منظور ساکنان این شهر این بوده که فرآورده های کشاورزی این ناحیه، نان و آذوقه ی بیش از سه ماه مردم را تامین نمی کرده است.»(5)

6)«گروهی بر این باورند که مردم این شهر پیش از برآمدن آیین زرتشت، سمنی مذهب بوده اند و چون مردم پیرو این آیین به مال دنیا علاقه نداشته بودند و در زبان سمنانی مردم این دیار رارا سمنی نامیده اند، به همین دلیل سمنان به دیار وارستگان تشبیه شده است.»(6)


رودها

رود گل رودبار از سه کیلومتری باختر مهدیشهر سرچشمه گرفته و شاخابه رودهای ده صوفیان و شهمیرزاد و کاریزهای روستای درجزین به این رود می پیوندند. رود گل رود در شمال سمنان در جایی به نام "آب پخش کن" به 5 شاخه بخش میشود.


آب و هوا

گرم و خشک و بیشترین دیجه گرما در تابستانها تا 42 درجه بالای صفر و کمترین درجه در زمستانها تا 6 درجه زیر صفر، میزان بارندگی سالانه به صور متوسط 130 میلی متر است.


جمعیت

جمعیت شهر سمنان بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، بالغ بر ۱۲۶٬۷۸۰ نفر بوده‌است.(جمعیت شهرستان: ۱۹۱,۶۱۸ نفر)(7)


زبان

به زبان فارسی همراه با گویش سمنانی سخن گفته میشود.گویش سمنانی برگرفته از زبان باستانی است که از زبانهای ایرانی شاخه شمال باختری است.


راهها

1)راه اصلی تهران- مشهد از میان شهر سمنان می گذرد و تا گرمسار 118 و تا تهران 234 کیلومتر و تا دامغان 110 کیلومتر و تا شاهرود 176 کیلومتر و تا مشهد 658 کیلومتر فاصله دارد.
2)راه فرعی سمنان- مهدیشهر به درازای 18 کیلومتر
3)راه فرعی سمنان-فیروزکوه که 70 کیلومتر درازا دارد همچنین در مسیر راه آهن تهران- مشهد قرار دارد.


آثار:

1)قلعه های سارو



در 10 کیلومتری شمال خاوری سمنان در نقطه ای کوهستانی به نام سارو، آثار دو قلعه بسیار استوار وجود دارد که شیوه ساختمان و گزینش محل ساخت آنها شایان توجه است. این قلعه ها در دو سوی کلاته یا مزرعه سارو که چشمه ساری زیبا است جای گرفته اند.

2)برج چهل دختران

میان محله های "کوشمغان"و  "زاوغان" سمنان، برج کهنه و نیمه ویرانی وجود دارد که برج چهل دختران نامیده میشود. درباره چرایی این نام، این داستان در میان مردم وجود دارد که چهل دختر، دست از زندگی مادی شستند و اینجا را با خشت و گل ساختند. در مورد کاربری این برج، به نظر میرسد که میباید رای به آتشکده بودن آن داد چراکه این برج در میان دو محله کوشمغان به چم کاخ مغان و زاوغان به چم زاویه مغان، جای گرفته است.
این بنا به صورت برج هشت ضلعی که هر ضلع آن در خارج 5/4 و در داخل 80/2 متر است، ارتفاع برج در برخی بخشها 10 متر و در بخش‌های نسبتاً سالم دیگر به 12 متر می‌رسد. ضخامت دیوار تقریباً 50 تا 60 سانتی‌متر است.

3)کاروانسرای شاه عباسی سمنان

در خیابان استاد مطهری، کنار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سمنان، کاروانسرایی از دوره صفویه نامور به رباط شاه عباسی موجود است که به ریخت چهار پلانی ساخته شده است حیاط کاروانسرا چهارگوش است و طول 32.30 متر و عرض 26.5 متر است.
دو ضلع شمالی و جنوبی رباط دارای دو ایوان هم اندازه و مانند با قوس جناغی است و در دو سوی هر ایوان، شش ایوان کوچک با قوس های جناغی وجود دارد که به اندازه نیم متر از سطح حیاط بلندتر است.


4)کاروانسرای شاه عباسی لاسگرد

در 36 کیلومتری سمنان و در روستای لاسگرد، کاروانسرای آجری بسیار بزرگی از بناهای زمان شاه عباس یکم صفوی جای دارد. این کاروانسرا که در سمت جاده سمنان به تهران واقع شده، دو ایوانی است و حیاطی بزرگ دارد.
طول حیاط از شمال به جنوب 36 متر و عرض آن از خاور به باختر 31.5 متر است که پیرامون آن را 24 حجره در بر گرفته است که حجره ها با کمی اختلاف، قرینه یکدیگرند. دو ایوان بزرگ در باختر و خاور رباط ساخته شده است که با درگاه کوتاه و چند پله به دالان های چهار گانه  پشت مربوط می شود . سقف این ایوان تاق ضربی بزرگی است و تزئینات مربع شکل تودرتو دارد.

 5)کاروانسرای شاه سلیمانی آهوان



این کاروانسرا که در روستای آهوان، در 42  کیلومتری شرق سمنان جای گرفته‌است، در سالِ  1097 هجری قمری در زمانِ  شاه سلیمان صفوی، برای استراحت زائران امام هشتم که از این مسیر به مشهد می رفته اند، ساخته شد. اما به نادرست، کاروانسرای شاه عباسی نام گرفت.


6)قلعه های پاچنار

در جنوب باختری میدان ابوذر و در محله اسفنجان سمنان آثار دو قلعه کهن به چشم میخورد که به قلعه های پاچنار نامور هستند.
این قلعه ها به صورت دژهای دوران باستان ساخته شده بودند و از زمره قلعه‌های بسیار مهم نظامی و دفاعی شهرستان به شمار می‌رفتند. برخی‌ها، پیشینه ساخت این قلعه‌ها را به دوران طاهریان نسبت می‌دهند.


7)مسجد جامع

مسجد جامع سمنان بنایی بسیار کهن و باارزش در سمنان است. در درازای زمان، دگرگونی های زیادی در این مسجد بوجود آمده است، اما هم اکنون در آن آثار دوران سلجوقی و تیموری دیده می‌شود. بر این باورند که این مسجد در سده نخست هجری و بر روی آتشکده ای ساخته شده است.
مناره مسجد جامع سمنان یکی از منار‌ه های تاریخی ایران متعلق به دوره سلجوقیان به شمار می‌رود که در گوشه شمال خاوری مسجد جامع جای دارد. ارتفاع این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر می‌باشد و از روی بام به ارتفاع ۲ متر کتیبه‌ای با طرح و نقش بسیار زیبا از آجر و با خط کوفی تزئین شده‌است.


پی نوشتها:
1.جعفری، شناسنام جغرافیای طبیعی ایران، رویه 10
2.بارتولد،واسیلی. تذکره جغرافیای تاریخی ایران،رویه 168
3.رفیع، عبدالرفیع. تاریخ سمنان، رویه 64
4.همان
5.سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، فرهنگ جغرافیایی سمنان، جلد 39 رویه 35 و 36
6.پژوهش در نام شهرهای ایران، رویه 406
7.مرکز آمار ایران

بن مایه ها:

1)عبدالحسین سعیدیان/شناخت شهرهای ایران/انتشارات علم و زندگی
2)مژگان سبزیان و دیگران/کتاب جامع ایرانگردی
3)افشار سیستانی؛ایرج/پژوهش در نام شهرهای ایران
4)ویکی پدیا
5)تارنمای سمنان امروز
6)تارنمای irden

/ 18 نظر / 9 بازدید
نمایش نظرات قبلی
حسین موسوی

با درود به شما مرد اریایی دوست خوبم با مطلب تازه ای به روزم ومنتظر حضورتان هستم.

کنارنگ

[گل]درود پسندیده باشد اگر بشنوی سکاها یکی بدتر از دیگری

مسلم

لذت بردم پیروز باشید

روبان قرمز

به امید داشتن یک ازدواج پایدار، بهنگام و آسان برای هر جوان ایران زمین با روبان قرمز همکاری نمایید [تعجب] [تعجب] [تعجب] [تعجب] [تعجب] فروش کدهای شارژ تلفن همراه تا 20% تخفیف ارزانتر از همه جا [تعجب] [تعجب] [تعجب] [تعجب] [تعجب]

شهرام

عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود عــــــــ ــــالـ ـــــــی بـــــ ــــود

امیر

یزدان گرامی 2رود من هم شما را پیوند دادم کامیاب باشید شالچی

محسن(ایران باستان)

درود بر شما دوست گرامی سپاسگذارم از دعوت شما من به شخصه از این جور مطالب که درباره ی یک شهر خواص یا یک بنای خواص باشه خوشم میاد و از این مطلبی هم که گذاشتی لذت بردم بدرود[گل]

حسین موسوی

با درود به شما مرد اریایی دوست خوبم با مطلب تازه ای به روزم ومنتظر حضورت.