گذری بر سنندج

نویسنده: یزدان صفایی

 

سنندج در دره ای نسبتاً پهناور جای گرفته است. این شهر به ویژه در بهار و پاییز آب و هوایی خوب خرم دارد. پیشینه شهر به دوران صفویه بر میگردد.سلیمان خان اردلان، والی کردستان در روزگار شاه صفی در سال 1046 ه.ق. آن را ساخته است.
«شهر سنندج، مرکز شهرستان سنندج و استان کردستان، با پهنای نزدیک به 30 گیلومتر مربع، در جنوب استان کردستان، در مسیر راه آسفالته ی اصلی میاندوآب- کرمانشاه و زنجان – کرمانشاه، در 35 درجه و 19 دقیقه پهنای شمالی و 46 درجه و 59 دقیقه و 45 ثانیه درازای خاوری نسبت به نیمروز گرینوچ قرار دارد.»1


نام شناسی

«درباره ی نام گذاری آن، می گویند چون در در درون شهر تپه ای وجود دارد و دژ مهمی که از لحاظ نظامی از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده، بر روی آن قرار داشته است؛ به سه دژ یا سنه دژ شهرت یافته و در گذر زمان، سنه دژ به سنندج تبدیل یافته است.»2
«هیچ یک از جغرافیا نگاران اسلامی این شهر را به این نام در آثار خود ننوشته اند. به گفته ی این خرداد به وقدامه، در گذشته به جای شهر کنونی سنندج، شهری به نام سیسر وجود داشته است، به باور یاقوت حموی این واژه در فارسی به معنی سی سر است.شاید به مرور زمان این نام به سنه تغییر یافته است»3 البته «مجاور سی سر،محلی به نام صد خانیه(صد خانه) بوده که احتمالاً به مرور زمان به سنه، تغییر یافته است.»4
«سنندج قبلاً سانان دژ نام داشته که سان به کردی به معنای خان و دژ فارسی، پس به معنای دژخان می باشد.نام سنه نیز در برخی از کتابهای تاریخی به جای سنندج ذکر شده است.
نام شهر سنندج از سنه دژ گرفته شده و سنه هم گفته میشود.دژ به معنای قلعه و سنه دامنه ی کوه، چون شهر در دامنه ی کوه قرار گرفته، معروف به قلعه ای در کنار کوه بوده و به مرور با تبدیل حرف "ژ" کردی به "ج" عربی از "سنه دژ" به "سنندج" تبدیل شده است.»5


کوه ها

سنندج در میان کوههای :1)گردی بریان به بلندی 1923 متر.2)کچک رش به بلندی 1773 متر
3)چشمه آقائی به بلندی 2250 و 4)آبیدر بزرگ به بلندی 2250، جای گرفته است.


رودها

رود همیشگی قشلاق از کوههای شمال خاوری سنندج سرچشمه گرفته و از سه کیلومتری خاور سنندج می گذرد و به گاو رود می پیوند.


آب و هوا

نسبتاً سرد و نیمه خشک، بیشترین درجه گرما در تابستانها 38 درجه بالای صفر و کمترین درجه در زمستانها به 25 درجه زیر صفر و میزان ریزش باران سالانه به طور متوسط در حدود 500 میلی متر می باشد.


جمعیت

سنندج دومین شهر بزرگ کرد نشین ایران است.«جمعیت شهر سنندج در سال ۱۳۳۵ برابر با ۴۰،۶۴۱ نفر با ۷،۹۰۰ خانوار بوده‌است.»6 «در سال ۱۳۴۵ جمعیت شهر به ۵۴،۵۷۸ نفر و ۱۵،۱۰۶ خانوار رسیده‌است. نرخ رشد جمعیت در این دوره ۲٫۹۹ درصد بوده‌است که در مقایسه با نرخ رشد سایر مراکز استان‌ها در کشور نرخ رشد بالایی می‌باشد. براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت شهر سنندج در این سال بالغ بر ۳۱۱٬۴۴۶ نفر بوده که از این تعداد ۱۵۹٬۱۲۷ نفر مرد و ۱۵۲٬۳۱۹ نفر زن بوده‌اند. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر، ۸۱٬۳۸۰ خانوار بوده‌است.»7


راهها

1)راه اصلی به سوی  شمال باختری شهر سقز به درازای 193 کیلومتر از 87 کیاومتری این راه، راهی اصلی به درازای 55 کیلومتر به سوی شمال خاوری تا بیجار امتداد دارد که تا شهر زنجان همچنان ادامه دارد.
2) راه اصلی به سوی خاور تا شهر قروه(؟) به درازای 87 کیلومتر، از همین راه سنندج به درازای 165 کیلومتر تا مرکز استان همدان متصل است.
3)راهی به سوی باختر که 160 کیلومتر تا شهر مریوان فاصله دارد.
4)راه اصلی به سوی جنوب تا شهر کرمانشاه که درازای 130 کیلومتر دارد.»(شناخت شهرهای ایران.رویه 533)


نمای شهر

خیابان های اصلی و قدیمی آن، از دو خیابان عمود بر هم تشکیل شده که با جهت شمالی-جنوبی و خاوری-باختری در میدان انقلاب در مرکز نخستین شهر به همدیگر می رسند. شوند پیدایش شهر دره طبیعی و مدور آن است که برای فرمانروایان محلی، همچون سنگری مناسب در برابر بیگانگان به شمار می رفته است. محله های قدیمی شهر مانند قطارچیان،آقا(آغا) زمان، جورآباد،قلعه چهارلان،چهارباغ، پیرمحمد گله خان، از چهار سوی گسترش یافته اند.


پوشاک بومی

امروزه به شوند گسترش پیوند با دیگر شهرهای کناری،کمتر از پوشاک بومی و محلی استفاده میشود.
«لباس مردها در این منطقه شامل نیم تنه به نام "چوخه" و یک شلوار گشاد که دهانه ی مچ پای آن تنگ است به نام "رانک" استفاده می نمایند و نیز از لباس دیگری که اصطلاحاً به کردی، "ملکی" نامیده میشود؛ استفاده می نمایند که دارای نیم تنه بدون یقه است که از پایین نیم تنه تا بالا به وسیله دکمه بسته میشود. اما لباس زنان در این منطقه شامل پیراهنی بلند پوپک یا پولک ها و قبای بلند و روسری که بر خلاف لباس زنانه در سایر مناطص کردستان، لباس زنهای سنندح فاقد شال است.»8


آثار باستانی و جاذبه های گردشگری

1)خانه تاریخی خسرو آباد: این عمارت که یکی از باشکوه ترین کاخهای زمان خود بوده است به دستور امان الله خان در سال 1227 ه.ق برای پسرش خسرو خان احداث نموده.این عمارت که هنرهای ظریف و زیبای معماری دوران خود را به نمایش می گذارد و به شوند گذر زمان،در حال نابودی است.


خانه تاریخی خسرو آباد

2)مسجد جامع(دارالاحسان): این مسجد در سال 1335 ه.ق. به کوشش امان الله خان اردلان،والی سنندج، و به دست معماران و کاشی سازان اصفهانی ساخته شده است.مسجد جامع دارای یک شبستان بسیار بزرگ با 35 گنبد بر روی 24 ستون سنگی استوانه ای جای دارد.دو مناره بلند و کاشی کاری شده از جمله بخشهای گوناگون مسجد به شمار می رود.

3)موزه سنندج: ساختمان موزه متعلق به ملالطف اله شیخ الاسلام و مربوط به دوره قاجار است.این ساختمان اکنون تبدیل به موزه ی سنندج شده است.نشان گر معماری بسیار زیبا و مستحکم دوران خود می باشد. به ویژه ظرافت و دقت عمل در ساختن در و پنجزه های این عمارت، بسیار دیدنی و پسندیدنی است.

موزه سنندج


4)منزل مشیر دیوان: این عمارت از زیباترین بناهای سنندج است.

5)پل قشلاق: نخست به دستور امان الله خان ساخته شد که به شوند فرسودگی در سال 1286 ه.ق به دستور میرزا محمد رضا وزیر کردستان، کوبیده و از نو ساخته شد. این پل دارای هفت دهنه می باشد و هم اکنون نیز پا بر جا است.

6)خانه تاریخی احمد زاده: این خانه تاریخی متعلق به دوره قاجاریه، در شهر سنندج با 800 متر مربع زیر بنا در بلوار نمکی، محله آغا(آقا) زمان جای گرفته است و شامل سه اشکوب(طبقه) و دارای تزئینات آجرکاری می باشد و با داشتن مجور قانونی و امکاناتی همچون آب، برق ،گاز، تقلن، جاده دسترسی و مشرف بودن به بناهای تاریخی، آماده بازسازی است.


قالی بافی در سنندج

قالی بافی در سنندج رواج دارد، قالی های آن بسیار ظریف و به گونه تک‌پود با گره متقارن بافته می‌شوند.از قالی‌های قدیمی این شهرستان انواع بته جقه ها را می توان نام برد مانند بته جقه چارکی، جقه دو گره ای، جقه توپی و نقش‌های دیگری بنام گل میرزا علی، گل و بلبل.نقشه های کنونی قالی بافی در سنندج سه ترنج، کلاه فرنگی و ماهی در هم را شامل می شود.در زیر نمونه ای از قالی های این شهر نمایش داده شده است:





پانوشت ها:
1.جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. رویه 17
2.افشار سیستانی. سیمای ایران. رویه 339
3.ایرج افشار.پژوهش در نام شهرهای ایران.رویه 412
4.مژگان سبزیان و دیگران/کتاب جامع ایرانگردی.رویه 394
5.عبدالحسین سعدیان.شناخت شهرهای ایران.رویه 534
6.وبگاه فرمانداری سنندج
7.وبگاه مرکز آمار ایران
8.عدالحسین سعدیان.شناخت شهرهای ایران،رویه 543
*عکس ها از ویکی پدیا میباشد*


بن مایه ها
1)عبدالحسین سعیدیان/شناخت شهرهای ایران/انتشارات علم و زندگی
2)مژگان سبزیان و دیگران/کتاب جامع ایرانگردی
3)افشار سیستانی؛ایرج/پژوهش در نام شهرهای ایران
4)ویکی پدیا

/ 20 نظر / 23 بازدید
نمایش نظرات قبلی
داریوش

با بهترین درود ها خوشحالمان کردی که ما را دوباره با یک بخش از کشور خوبمان اشنا کردی شاد باشی و تندرست

لیلی

سپاسگزار از مطالب اراه شده ی شما جهت آشنایی بیشتر با سنندج. سبب شد به خرید کتاب شناخت شهرهای ایران و غنی تر کردن آطلاعاتم از این گذر [گل]

رویای ارمنستان بزرگ

سلام نقشه ارمنستان بزرگ در موزه ایروان. http://www.cloob.com/club/post/show/clubname/azerbaijan/topicid/1901869 اطراف دریاچه ارومیه (دریاچه پایینی) رو نگاه کنید که اینها علاوه بر ترکیه و گرجستان و آذربایجان به خاک ایران و کردهای ترکیه هم چشم دارند.

مهری حسینی

سلام دوست عزیز . با توضیحی در باره ی مجسمه ی باستانی هرکول به روزم. بدرود[گل]

هم وطن

درود بسیار خوب و زیبا شهر سنندج را توصیف کردی [ماچ][گل]

علی

سلام .....وبلاگ زیبایی داری پیشنهاد میکنم به وبلاگ من یه سری بزنی